حدیث روز
امام حسين عليه السلام: خوش اخلاقى عبادت است. (كنزالعمال، ج13، ص151، ح36472)
امام على عليه السلام: هر كس خوش اخلاق باشد، زندگى اش پاكيزه و گوارا مى گردد. (نهج البلاغه،خطبه 184)
رسول اكرم صلى الله عليه و آله :يكديگر را به رفتار نيك با زنان سفارش كنيد.بحارالأنوار، ج33، ص628
رسول اكرم صلى الله عليه و آله:هرزنى،از دنيابرودوشوهرش ازاوراضى باشد،به بهشت مى رود.نهج الفصاحه،ح 1022
رسول اكرم صلى الله عليه و آله :حيا خوب است ولى براى زنان خوب تر است. نهج الفصاحه، ح 2006

جایگاه موسیقی در اسلام

جایگاه موسیقی در اسلام

هنر حقیقی وسیله‌ای است برای هدایت افراد و شکوفایی ظرفیت‌های معنوی و اگر هنر این ویژگی را دارا باشد، سبب پالایش روح و جان آدمی خواهد بود و اگر از این حقیقت عاری گردد، جز وسیله‌ای برای سرگرمی و تفاخر نبود و به واقع نمی‌توان نام هنر بر آن نهاد. موسیقی نیز از این قانون مستثنی نیست، در اسلام از انواع موسیقی آوایی در اذان و قرائت‌های قرآن و مانند آن استفاده شده و در مقابل از برخی از انواع مخدّر و لهوی آن منع گردیده است.

در متن ترجمه شده سخنرانی آقای نصر مطالبی پیرامون ابعاد شرعی و معنوی اسلام و موسیقی بیان شده که در بردارنده برخی نکات کلی و مبهم و در خور تأمل است که با هم مرور می‌کنیم.

  1. حکم موسیقی

در آغاز باید گفت در حرمت موسیقی غنایی اختلافی میان فقهای[1] شیعه نمی‌باشد. مرحوم صاحب جواهر ادعای اجماع بر حرمت نموده است،[2] علاوه بر آن آیات متعدد[3] و روایات[4] بسیاری در این زمینه وارد شده است، هر چند در مصادیق غنا و تعریف شرعی آن اختلاف نظر است، و در عین حال در حرمت بسیاری از موارد آن شبهه‌ای وجود ندارد و همه آن را از مصادیق غنا می‌دانند، همانند آن جا که موسیقی آوایی و یا ابزاری مطرب بوده و مناسب مجالس لهو و لعب باشد. در نتیجه این کلام که «در مورد این قوانین، اجماع وجود ندارد»[5] و «هیچ حکم شرعی خاصی علیه موسیقی در اسلام وجود ندارد»[6] صحیح نمی‌باشد و هم چنین بیان این نکته که «بسیاری از مراجع نبود این حکم (حرمت) را موهبتی پنداشته‌اند»،[7] با سیره عملی و مکتوبات فقهی علمای شیعه مطابقت ندارد؛ مگر این که مراد ایشان علمای اهل سنت[8] باشد.

 

  1. موسیقی در اذان و قرآن مدّاحی:

آقای نصر بیان داشتند که موسیقی در قرآن و اذان و مداحی حلال می‌باشد؛ که مطلبی صحیح است، این دست از موسیقی آوایی بدون اشکال بلکه بر نیکو خواندن آنها تأکید شده است،[9] البته در این موارد نیز احادیث متعددی وارد شده، که از غنا و خواندن به سبک و لحن‌های اهل لهو و باطل و همراه با ترجیح پرهیز شود که در صورت تخلف گناه و عذاب مضاعف دارد.[10]

 

  1. موسیقی در عروسی:

ایشان درباره مطلب در خور تأملی بیان کردند که: «می‌دانیم پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ اجرای موسیقی در مراسم عروسی را نه تنها پذیرفته، بلکه مردم را نیز ترغیب کرده است… بنابراین، موسیقی در مراسم عروسی و موسیقی در جشن‌های مختلف خانوادگی از جمله در مراسم ختنه سوزان در سراسر جهان اسلام امری پذیرفته است».[11]

الف. اطلاق این کلام و ذکر برخی موارد دیگر در کنار مراسم عروسی صحیح نمی‌باشد، البته برخی از فقهاء حکم به جواز غنا در جشن شب زفاف عروسی داده‌اند. این حکم مخصوص عروسی آن هم در مجلس زنانه می‌باشد. به شرط آن که زن و مرد مختلط نبوده و نامحرم صدای آنها را نشنود و مقارن با اعمال خلاف دیگر نباشد.[12] همان گونه مرحوم صاحب وسائل در بابی تحت همین عنوان حدیثی از امام صادق ذکر نموده که امام بعد از بیان حرمت زنان آوازخوان فرمودند: مگر در مجلسی زفاف عروسی، که جایز می‌باشد.[13]

 

ب. هیچ یک از فقهای شیعه اشاره‌ای به جواز در جشن‌های خانوادگی و مانند آن ندارد و جز در شب زفاف، سایر موارد جایز نمی‌باشد.

ج. تا آن جا که دیده شده و در کتب روایی و یا فقهی[14] مورد استفاده واقع گردیده، حکم به جواز غنا در جشن زفاف است؛ امّا ترغیب پیامبر و تأکید و سفارش ایشان به این امر دیده نشده و حتی فقهایی که قائل به جواز غنا در جشن زفاف شدند به چنین روایتی اشاره و استناد نکردند.

در این جا لازم به ذکر است، مداحی و مولودی خوانی غیرغنایی در موارد فوق اشکال ندارد.

 

  1. ایشان علی رغم تأکید بر بیان مرز بین موسیقی حلال و حرام،[15] تعریف روشنی ارائه نداده و ذکری از مصادیق موسیقی حرام به میان نیاورند که در این باره به بیان امام راحل و مقام معظم رهبری اکتفا می‌کنیم:

 

امام خمینی از موسیقی حرام تحت عناوین لهوی و مخدّر مغز و اندیشه و عامل غفلت،[16] یاد می‌کند؛ و مقام معظم رهبری می‌گوید:

موسیقی اگر انسان را به بیکارگی، ابتذال، بی‌حالی و واخوردگی از واقعیت‌های زندگی و امثال اینها بکشاند، موسیقی حلال نیست. موسیقی اگر انسان را از معنویت از خدا و ذکر غافل کند و انسان را به گناه و شهوت‌رانی تشویق کند، موسیقی حرام است. و اگر این خصوصیت مضرّ و موجب حرمت را نداشته باشد حرام نیست».[17]

 

[1] . آیت الله خویی، ابوالقاسم مصباح الفقاهه، تقریر محمدعلی توحیدی، چ سوم، انتشارات وجدانی، قم 1371، ج 1، ص 304، حر عاملی، جواد مفتاح الکرامه، چ آل البیت، قم، ج 4، ص 52.

[2] . محمد حسن نجفی، جواهر الکلام، چ 7، دار احیاء التراث عربی، بیروت، 1981، ج 22، ص 44.

[3] . حج، 31؛ لقمان، 5؛ مؤمنون، 3.

[4] . حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، چ 6، انتشارات اسلامیه، تهران، 1403 هـ.ق، ج 12، ص 84 ـ 92، باب 15 من ابواب ما کتسب؛ هم چنین ری شهری، محمد، میزان الحکمه، چ اول، دفتر تبلیغات اسلامیه، قم، 1362، ج 7، ص 305.

[5] . صدای عدالت، 15/ 12/ 80، ص 11.

[6] . صدای عدالت، 9/ 12/ 80، ص 11.

[7] . صدای عدالت، 9/ 12/ 80، ص 11.

[8] . مصباح الفقاهه، همان، ج 12، ص 304، اهل تسنن قائل به جواز ذاتی موسیقی هستند، مگر این که ملازم با جهات حرام دیگر باشد.

[9] . خمینی، روح الله، المکاسب المحرمه، چ 3، اسماعیلیان، قم، 1368، ص 224.

[10] . خمینی، روح الله، المکاسب المحرمه، چ 3، اسماعیلیان، قم، 1368، ص 224.

[11] . صدای عدالت، 19/ 12/ 80، ص 11.

[12] . مصباح الفقاهه، ج 1، ص 314؛ و المکاسب المحرمه، الامام الخمینی، ص 232؛ هم چنین شرف خانی، احمد، انسان غنا و موسیقی، چ اول، انتشارات مشهور، قم، 1380، بخش انتظارات، ص 89 تا 151.

[13] . وسایل الشیعه، ج 12، ص 84.

[14] . منابع فوق.

[15] . صدای عدالت، 25/ 12/ 80، ص 11.

[16] . صحیفه نور، ج 8، ص 197، تا 201 و ج 9، ص 155.

[17] . روزنامه جمهوری اسلامی، 18/ 11/ 77، در دیدار با جوانان، دهه فجر سال 77.

منبع: اندیشه قم